Viskukorn og vangaveltur

Um nokkurt skeið hefur fjarnám í framhaldsskólum og háskólum verið að þróast hér á landi. Rafræn tækni er nýtt til að gera nemendum á þessum skólastigum kleift að stunda námið óháð stað og stund. Nemendur fá tækifæri til að stunda nám við þær aðstæður sem þeir búa við hverju sinni, hvar á landinu sem þeir eru. Fyrir landsbyggðina hefur þetta skapað ýmis tækifæri. Aðferðir rafrænnar kennslu hafa þróast og eflst með tímanum, eru fjölbreyttar og á margan hátt heppilegar fyrir breiðan og fjölbreyttan hóp nemenda. Nemenda sem hafa ólíkan bakgrunn, ólíkar forsendur og ólíkar þarfir. Ég hef vellt því fyrir mér hvort þessi möguleiki geti verið raunhæfur í grunnskólanum.

Getur hluti fræðsluskyldunnar farið fram rafrænt?

Segjum sem svo að grunnskólar kenni að hluta til með rafrænum hætti þann tímafjölda sem þeim er skylt að kenna hverju barni samkvæmt lögum og námskrá þar um. Sem dæmi 20% af heildarkennslustundafjölda nemenda í 8. – 10. bekk sem eru 7 kennslustundir á viku. Nemendur í slíku fyrirkomulagi væru þá með 30 kennslustundir á stundaskrá með mætingaskyldu, en 7 kennslustundir væru í formi rafræns náms óháð stað og stund.

Forfallakennsla getur fallið inn í slíkt fyrirkomulag með þeim hætti að ef kennari forfallast liggur fyrir skipulag kennslunnar í rafrænu formi semhandhægt er að  grípa til. Þannig er niðurfellingu kennslustunda útrýmt og nemendur vinna samkvæmt áformum sínum óháð stað og stund. Lykilatriði í því sambandi er að nemandinn hafi aðgang að tölvubúnaði, að kennsluáætlun sé skýr og aðgengileg og að nemandinn hafi fengið þjálfun í að vinna eftir áformum í samráði við kennara og foreldra. Hverjum skóla fyrir sig yrði í sjálfsvald sett hvað rafræna kennslan fari fram í mörgum námsgreinum og í hve miklum mæli í hverri námsgrein. Sem dæmi getur stærðfræði verið kennd með innlögn fyrir allan árganginn 1 tími, dæmatímar í smærri hópum verði 4, en 1-2 tímar væru í rafrænu formi og ekki á stundaskrá. Rafrænu verkefnin og kennsluáætlunum er safnað upp í sameiginlegan gagnabanka sem nýtist aftur og aftur. Þannig myndast safn „námskeiða“ sem hægt er að grípa til og miðla milli skóla. Við það skapast mikil vinnuhagræðing.

Námsumhverfið sem verkefnin eru lögð fram í þurfa að búa yfir þeim kosti að kennari geti fylgst náið og skilvirkt með því hvernig nemandinn stundar nám sitt og hvaða árangri hann er að ná. Smáríkið Ísland þarf að forðast að byggja upp smákóngaveldi í gerð námskeiða í þessu sambandi, beita þarf skynseminni og horfa heildrænt yfir sviðið. Annar kostur rafræns náms sem getur komið sér vel fyrir fámenna íslenska skóla er fækkun daga í skólaakstri, en kostnaður við skólaakstur er mikill í sumum sveitarfélögum.

Fyrir nemandann er það lykilatriði að heildarvinnuframlag hans sé metið að verðleikum inn í fræðsluskylduna, líka heimanámið. Sumir nemendur stunda viðurkennt íþrótta-, tómstunda og æskulýðsstarf utan skólatíma og fá það í einhverjum skólum metið inn sem hluta af fræðsluskyldunni. Því ætti ekki rafrænt "heimanám" að fást metið líka ef nemandi og foreldrar hans kjósa að hafa hluta námsins rafrænt og óháð skólabyggingu og stundaskrá. Að framansögðu er ég að benda á að fordæmið er fyrir hendi.

Hagræðing kennslu með því að nýta rafræna tækni skapar fjárhagslegt svigrúm í rekstri skóla m.a. til kaupa á búnaði, hækkunar launa og eflingu endurmenntunar starfsfólks. Til að svo geti orðið þarf skýr stefna að vera fyrir hendi, stuðningur, ráðgjöf og fagmennska í nýtingu tækninnar í skólastarfi.

Skilningur á möguleikum tækninnar er forsendan.

Til að skilvirkt rafrænt nám geti orðið að veruleika þarf skilningur á rafrænni tækni og möguleikum hennar að vera fyrir hendi. Mikið fjármagn hefur verið varið í að tölvuvæða grunnskóla á Íslandi, en tölvurnar hafa kannski ekki verið nýttar vel í öllum skólum og sumar hverjar notaðar eingöngu til að hvíla nemendur frá öðrum verkefnum. Þetta er það sem þeir sem fara með fjárveitingavaldið hér á Íslandi hafa horft til og er ekki ólíkt reynslu annarra þjóða. Endurnýjun tölvubúnaðar í skólum er þar af leiðandi sett í biðstöðu.

Það er staðreynd að með því að setja tölvur inn í grunnskólakerfið án þess að skilningur kennara liggi fyrir á því hvernig tölvur geta virkað í kennslu færir okkur eingöngu áfram óbreytta kennslu. Fái kennarar hins vegar þjálfun, ráðgjöf, leiðbeiningar og stuðning í því hvernig tölvur og stafræn tækni getur virkað í námi og kennslu er líklegra að við fáum að sjá breytingu á kennslu í grunnskólanum. Þessar breytingar sem sóst er eftir með rafrænu námi eru líklegar til að styðja við einstaklingsmiðaðar þarfir nemenda sé litið til reynslu þeirra sem stigið hafa þetta skref. Nýta þarf tæknina til að vera sjálfvirkt verkfæri í stað þess að reyna að breyta hefðbundnum kennsluháttum. Með nýtingu sjálfvirkni og skilvirkni tækninnar skapast svigrúm til annarra verkefna sem hingað til hefur verið talin þörf á að efla s.s. ýmis konar félagsleg þjálfun nemenda og atferlismótun.

Ákveðin vakning hefur verið í þróun kennslu með aðstoð upplýsinga- og samskiptatækni í skólum hér á landi síðustu ár. Skólar þreifa fyrir sér með aðferðir, hugbúnað og vélbúnað. Verkefnin eru kostnaðarsöm og ráðamenn eru óöruggir um að fjárfestingin borgi sig. Ég tel rétt að stjórnendur skóla og ráðamenn þurfa að skoða heildarmyndina, hafa sterka sýn á það að hverju skal stefnt og vinna framkvæmda- og fjárhagsáætlanir út frá því. Reynsla og þekking mun þannig safnast upp og skólastarf taka breytingum til umbóta í takt við tækniþróun.

Blandað nám

Fyrirkomulag rafrænnar kennslu hefur marga kosti í för með sér. Með því að blanda aðferðum rafrænnar kennslu og staðbundinnar kennslu er talið að samskipti kennara við nemendur og foreldra eflist, auk þess sem foreldrar eru taldir eiga meiri samskipti við börnin sín um námið. Nemendur vinna rafrænt nám í lokuðu námsumhverfi á netinu og vinna verkefni sem henta hverjum og einum. Nemendur í þessu fyrirkomulagi eyða hluta af námstímanum fyrir framan skjáinn við það sem áður kallaðist „heimanám“. Samhliða rafrænu námi þurfa nemendur að eiga kost á þjónustu í skólanum þar sem nemendur geti komið saman og fengið aðstoð við hæfi. Nemendurnir í slíkri þjónustu geta verið að stunda nám í mismunandi námsgreinum á sama tíma og átt samskipti við nemendur af mismunandi aldursstigum líkt og í tilboði skóla sem bjóða upp á aðstoð við bóknám eða "heimanám". Fyrirkomulag rafrænnar kennslu gefur kennurum og foreldrum aukið svigrúm til samverustunda. Kjósi foreldri að styðja við barnið í námi heimafyrir í stað þess að senda barnið í skólann þá verði það raunverulegt val. Þá gerir foreldri og nemandi samning við skólann um að hluti námsins fari fram rafrænt. Rafrænt nám hefur komið vel út fyrir börn með sérþarfir, en ný tegund sérkennslunemenda er að verða til, en það eru þau börn sem ekki geta nýtt sér tækni í námi. Í rafrænu námi er mikilvægt að búa svo um hnútana að mat á árangri hvers notanda safnist upp og auðvelt verði að fylgjast með námsframvindu í hverri námsgrein. Með því er auðvelt að greina hvar skóinn kreppir helst hjá hverjum nemanda og þannig hægt að bregðast strax við því í framhaldinu.

Uppeldisfræðilegur ágreiningur er til staðar.

Tölvur skapa heppilegan, uppeldisfræðilegan ágreining. Fræðimenn óttast þann „sýndarheim“ sem býr í tækninni og segja engan staðgengil geta tekið yfir tilfinningar. Raunheimurinn getur staðið frammi fyrir raunverulegum, óvæntum og óútreiknanlegum viðfangsefnum en rafræn eftirlíking ræðst einungis af ímyndunarafli hönnuðarins sem býr efnið til. Þeir segja nemendur jafnvel fara að trúa því að þeir geti breytt heiminum. Þetta er nokkuð sannfærandi gagnrýni gegn tölvum og tækni, en um leið hlýtur þessi ótti að beinast gegn bókum. Bækur fá lesandann til að taka þátt í atburðum og viðfangsefnum sem höfundur bókar hefur hugmyndaflug í að skapa. Bækur eru byggðar á duldri uppgerð eða sýndarveruleika höfundarins. Höfundar bóka reyna að finna, með aðstoð tungumálsins, staðgengil fyrir tilfinningar. Bækur eru því ímyndun eða sýndarveruleiki og ekki raunverulegar frekar en tölvur. Því má segja að þessi gagnrýni á tölvur standist ekki frekar en gagnrýni á bækur.

  Samræður um námsefnið og mat á áreiðanleika efnis þarf sífellt að fara fram. Rafrænt efni, líkt og bækur, gerir ekki ráð fyrir ólíkum sjónarmiðum. Við megum ekki halda að tölvur einar og sér geri kraftaverk. Ef við gerum það mun okkur mistakast. Við megum heldur ekki útiloka þann sértæka möguleika sem tölvan býður upp á. Rafrænt nám er meira en þjálfun á lyklaborð og mús. Rafrænt nám er framsetning námsefnis, leiðsagnarmat og geymsla upplýsinga, hugmynda, sköpunar og tillagna. Rafrænt nám er verkfæri sem sífellt fleiri nemendur upplifa sem hluta af námslegri reynslu. Upplýsinga- og samskiptatækni á ekki að trufla kennsluna heldur miklu fremur á hún að auka gæði menntunar en ekki draga athyglina frá henni. Meginverkefni okkar er að brjóta niður veggi og byggja brýr yfir í 21. öldina með því að nýta upplýsinga- og samskiptatækni, nemendum til framdráttar.

  • Tæknin er að breyta því hvernig kennara kenna.
  • Tæknin er að breyta því hvernig nemendur læra.
  • Tæknin er ekkert að fara.

Heimildir sem stuðst er við:

Eggers, W.D. 2.0 Government using technology to improve education , city red tape, reduce gridlock, and enchance democracy. Langan & Littlefield publishers.

www.k12.com

@2013 Bergþóra Þórhallsdóttir

Comment Stream